آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان یکی از مهمترین مسائل مربوط به بهداشت دهان و دندان از سنین پایین است. بسیاری از والدین نمیدانند از چه زمانی و چگونه باید نخ دندان را وارد روتین مراقبتی کودک کنند، در حالی که نخ دندان نقش مؤثری در جلوگیری از پوسیدگی بین دندانی و بیماریهای لثه دارد. اگر این مهارت بهدرستی و در زمان مناسب آموزش داده شود، نه تنها دندانهای شیری سالمتر خواهند ماند، بلکه کودک عادتهایی سالم برای بزرگسالی پیدا میکند. در ادامه با راهنماییهای تخصصی دکتر ماریتا شکاریان، شما را با روشهای اصولی آموزش نخ دندان به کودکان آشنا میکنیم.
چرا نخ دندان برای کودکان مهم است؟
آموزش بهداشت دهان و دندان در کودکان، نقش خیلی پررنگی در پیشگیری از بیماریهای دندانی در بزرگسالی دارد. بسیاری از والدین تصور میکنند نخ دندان تنها برای بزرگسالان است، در حالی که این عادت، از همان دوران کودکی میتواند باعث جلوگیری از پوسیدگی دندان کودکان شود.
طبق گفتهی انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA):
«نخ دندان کشیدن باید از زمانی آغاز شود که دو دندان کودک با هم تماس پیدا میکنند، یعنی معمولاً بین سن ۲ تا ۳ سالگی.»
دندانهای شیری گرچه موقتی هستند، اما نقش مهمی در شکلگیری گفتار، تغذیه سالم و نظم رویش دندانهای دائمی دارند. بیتوجهی به مراقبت از آنها، میتواند منجر به پوسیدگی دندان کودکان و حتی آسیب به دندانهای دائمی در آینده شود.
از چه سنی باید نخ دندان را برای کودک شروع کنیم؟
پاسخ به این پرسش و نحوه آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان بستگی به رشد دندانهای کودک دارد. زمانی که دندانها در کنار هم قرار میگیرند و فاصلهای بین آنها باقی نمیماند، نخ دندان برای تمیز کردن فضاهای بین دندانی ضروری میشود. این اتفاق معمولاً بین ۲ تا ۳ سالگی رخ میدهد.
در این مرحله، کودک هنوز مهارت کافی برای استفاده از نخ دندان ندارد، بنابراین وظیفهی نخ کشیدن بر عهده والدین است. با گذشت زمان و افزایش مهارتهای حرکتی ظریف، کودک میتواند به تدریج خودش این کار را انجام دهد.
روش صحیح آموزش نخ دندان کشیدن به کودک
آموزش نخ دندان کشیدن به کودک باید به شکلی انجام شود که کودک با آن ارتباط برقرار کند، از آن لذت ببرد و آن را بخشی از روتین روزانه خود بداند.
مرحله اول: کودک را با نخ دندان آشنا کنید
پیش از هر چیز، لازم است نخ دندانی مناسب برای کودک انتخاب کنید. نخهای طعمدار، رنگی یا دارای دسته مخصوص کودکان، گزینههای مناسبی هستند که به جذابتر شدن این تجربه کمک میکنند. میتوانید در هنگام خرید، از کودک بخواهید خودش نخ مورد علاقهاش را انتخاب کند.
برای معرفی نخ دندان، آن را بهعنوان یک ابزار جادویی معرفی کنید که به دندانها کمک میکند شبها تمیز بخوابند. حتی میتوانید از قصهگویی یا عروسکهای مورد علاقهی کودک استفاده کنید تا این تجربه برایش جذاب شود.
مرحله دوم: تکنیک صحیح را به کودک نشان دهید
برای آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان، ابتدا خودتان این کار را بهآرامی و با حوصله برای کودک انجام دهید. در برابر آینه بایستید و مراحل را مرحلهبهمرحله به زبان ساده توضیح دهید:
- ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر نخ بردارید.
- یک سر نخ را به دور انگشت وسط دست راست و سر دیگر را به دور انگشت وسط دست چپ بپیچید.
- نخ را بهآرامی بین دندانهای کودک قرار دهید و به صورت C شکل دور دندان قرار دهید.
- با حرکت بالا و پایین، پلاک و باقیماندهی غذا را پاک کنید.
مراقب باشید به لثه فشار وارد نکنید، زیرا ممکن است باعث درد یا خونریزی شود و کودک را از این کار بیزار کند.
مرحله سوم: همراهی کودک در هفتههای اول
کودکان نیاز به تشویق و همراهی دارند. وقتی کودک برای اولین بار خودش تلاش میکند نخ دندان بکشد، حتی اگر کار را کامل انجام ندهد، او را تحسین کنید. از عباراتی مانند «آفرین! دندونهات خوشحال شدن!» استفاده کنید. در صورت تمایل میتوانید از برچسبهای تشویقی یا جدولهای روتین روزانه استفاده کنید تا انگیزه کودک بیشتر شود.
دکتر ماریتا شکاریان، بهترین دندانپزشک اطفال، در اینباره میگوید:
«نخ دندان کشیدن در کودکان زمانی به یک عادت تبدیل میشود که با حمایت عاطفی والدین و در محیطی شاد آموزش داده شود. اجبار و ترس، هرگز راهحل مناسبی نیستند.»
نکاتی برای جلوگیری از آسیب به لثه کودک هنگام کشیدن نخ دندان
فراموش نکنید که لثههای کودک بسیار حساس هستند و هرگونه خشونت در حرکت دستها میتواند باعث تجربهای ناخوشایند برای کودک شود. رعایت نکات زیر میتواند احتمال بروز خونریزی یا درد را به حداقل برساند:
- از نخ نرم یا نخ مخصوص کودکان استفاده کنید.
- نخ را بهآرامی و بدون فشار زیاد وارد فضای بین دندانها کنید.
- از وارد کردن ناگهانی نخ به لثهها خودداری کنید.
- در صورت مشاهده خونریزی مداوم، حتماً با دندانپزشک مشورت کنید.
اشتباهات رایج والدین هنگام آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان
حتی با نیت خوب، برخی از رفتارها ممکن است اثر منفی بر روند آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان داشته باشند:
- اصرار یا فشار زیاد: اگر کودک از نخ دندان میترسد، با صبر و مهربانی او را آرام کنید. اجبار نتیجهی معکوس دارد.
- استفاده از نخ نامناسب: نخهای ضخیم یا ارزان قیمت ممکن است باعث آسیب شوند. نخ مخصوص کودکان یا نخهای مومی گزینههای بهتری هستند.
- بیثباتی در روتین: اگر هر چند روز یکبار نخ دندان کشیدن را انجام دهید، کودک آن را جدی نمیگیرد. بهتر است در همان ساعتی که مسواک میزند، نخ کشیدن را هم انجام دهد.
- نشان ندادن الگو: کودکان بیشتر از آنچه میشنوند، از آنچه میبینند یاد میگیرند. اگر والدین خودشان نخ دندان نمیکشند، کودک نیز این کار را بیاهمیت میداند.
توصیههای دکتر ماریتا شکاریان به والدین
با توجه به تجربه سالها درمان و آموزش کودکان در مطب دندانپزشکی، دکتر ماریتا شکاریان به والدین چند نکته کلیدی پیشنهاد میکنند:
- آموزش را با بازی ترکیب کنید: از قصهها، شعرها یا کارتونهای آموزشی برای آموزش به کودک استفاده کنید.
- صبور باشید: برخی کودکان زودتر یاد میگیرند و برخی دیرتر. مهم آن است که فرایند یادگیری با آرامش و حمایت همراه باشد.
- ابزارهای مناسب انتخاب کنید: فلاس دنتالپیک (نخ دندان با دسته کودک) میتواند برای شروع، مناسب باشد.
- همراهی والدین مهمترین عامل موفقیت است: کودکانی که والدینشان با آنها تمرین میکنند و خودشان نیز مراقب دندانهایشان هستند، زودتر به نخ دندان کشیدن عادت میکنند.
در مقالهای از کلینیک مایو (Mayo Clinic) آمده است:
«کودکان از همان زمانی که دندانهایشان با یکدیگر تماس پیدا میکنند، نیاز به نخ دندان دارند. آموزش این عادت در دوران کودکی، بهترین سرمایهگذاری برای سلامت دهان در بزرگسالی است.»
این تأکید جهانی بر اهمیت آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان، نشاندهنده این است که توجه والدین به این موضوع، یک اقدام پیشگیرانه و هوشمندانه برای سلامت بلندمدت فرزندشان محسوب میشود.
آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان، پلی به سوی عادتهای سالم
نخ دندان کشیدن، یکی از پایهایترین عادتهای بهداشت دهان و دندان است که اگر از کودکی آموزش داده شود، احتمال ابتلا به پوسیدگی و بیماریهای لثه را تا حد زیادی کاهش میدهد. اما مهمتر از خود عمل نخ کشیدن، نحوه آموزش نخ دندان کشیدن به کودکان است. کودکی که این مهارت را در محیطی شاد و امن یاد بگیرد، آن را بهعنوان بخشی از زندگی روزمره خود خواهد پذیرفت.
نقش والدین در این مسیر بسیار مهم است، اما گاهی حضور یک دندانپزشک مهربان، با تجربه و متخصص در کودکان، میتواند آموزش را آسانتر و مؤثرتر کند. دکتر ماریتا شکاریان، با سالها تجربه در زمینه درمان و آموزش به کودکان، محیطی فراهم کردهاند که در آن کودک آموزش نخ دندان را به شیوهای دلنشین میآموزد.
