آفت دهان کودک از جمله مشکلاتی است که معمولاً در سنین پایین زیاد ایجاد میشود. اگر متوجه زخمهای کوچک، سفید و دردناک داخل دهان فرزندتان شدهاید، احتمالاً با آفت دهانی مواجه هستید. این عارضه ممکن است غذا خوردن، صحبت کردن یا حتی خواب کودک را مختل کند. از این رو، در این مقاله قصد داریم توضیح دهیم که آفت دهان چیست، چرا اتفاق میافتد، چه نشانههایی دارد و در چه شرایطی باید به دندانپزشک مراجعه کرد. اگر به دنبال پاسخ این سوالات هستید، تا انتها همراه ما باشید.
آفت دهان کودک چیست؟
آفت دهان کودک زخم کوچکی است که معمولاً داخل دهان، روی زبان، لثه یا داخل گونهها ظاهر میشود و باعث احساس سوزش یا درد میشود. این زخمها سفید یا زردرنگ هستند و یک حلقه قرمز دور آنها دیده میشود.
برخلاف تبخال، آفت دهان واگیردار نیست و معمولاً زخمهای پوستی ایجاد نمیکند و به دیگران سرایت نمیکند. بیشتر اوقات هم طی یک هفته تا ده روز خودبهخود خوب میشوند، اما در این مدت میتوانند برای کودک آزاردهنده باشند.
عکس آفت دهان کودک
انواع آفت در کودکان
آفتها به چند دسته تقسیم میشوند که شدت، اندازه و دوره بهبودی هر کدام متفاوت است. در کودکان بیشتر آفتهای کوچک و سطحی مشاهده میشود، اما گاهی آفتهای شدیدتر و تبخالی نیز دیده میشوند. شناخت این تفاوتها کمک میکند تا درمان و مراقبت مناسبتری برای کودک خود انتخاب کنید.
معمولاً آفتهای دهان در کودکان خودبهخود طی چند روز برطرف میشوند، اما نوع و شدت آنها نقش مهمی در مدت زمان بهبودی و میزان درد کودک دارد. برخی آفتها در همان ناحیه مرتب تکرار میشوند و برخی دیگر به شکل ناگهانی و گسترده ظاهر میشوند.
آفتهای کوچک اما مکرر و تکرار شونده
این نوع آفت، رایجترین شکل آفت در کودکان است. اندازه آنها معمولاً کمتر از یک سانتیمتر بوده و بیشتر در بخشهای نرم دهان مثل داخل گونه یا لب دیده میشوند. هر بار ممکن است یک یا چند آفت کوچک ظاهر شود و معمولاً بین یک تا دو هفته طول میکشد تا بهبود یابد.
گرچه این آفتها خطر خاصی برای سلامت عمومی کودک ندارند، اما به دلیل تکرار مداوم باعث درد، بیمیلی به غذا خوردن و گاهی کاهش وزن میشوند. والدین باید توجه داشته باشند که تکرار بیش از حد میتواند نشانه مشکلات زمینهای مثل کمبود ویتامین یا ضعف سیستم ایمنی باشد.
آفتهای تبخالی
آفتهای تبخالی کمتر شایع هستند اما شدت بیشتری دارند. این آفتها معمولاً با تاولهای ریز پر از مایع شروع میشوند و بعد از پاره شدن به شکل زخمهای دردناک در میآیند. کودکان مبتلا به این نوع آفت ممکن است دچار تب، بیحالی و بیاشتهایی شوند.
مدت زمان بهبودی آفتهای تبخالی طولانیتر است و گاهی تا سه هفته هم ادامه دارد. در این شرایط توصیه میشود والدین کودک را تحت نظر پزشک قرار دهند، زیرا این نوع آفت میتواند ناشی از عفونت ویروسی یا واکنشهای شدید سیستم ایمنی باشد.
علت آفت دهان در کودکان چیست؟
دلایل مختلفی میتواند باعث ایجاد آفت دهان در کودکان شود، اما بیشتر آنها به وضعیت تغذیهای، آسیبهای جزئی دهانی یا ضعف سیستم ایمنی مربوط میشود.
در ادامه، به مهمترین علتها اشاره میکنیم:
- کمبود ویتامینها و مواد معدنی بهویژه ویتامین B12، آهن و اسید فولیک
- آسیبهای فیزیکی از جمله گاز گرفتن ناگهانی زبان یا گونه، یا مسواک زدن شدید
- آلرژی غذایی به برخی خوراکیها مثل شکلات، آجیل، گوجهفرنگی یا غذاهای اسیدی
- استرس و فشار روحی
- سابقه خانوادگی
علائم آفت دهان کودک
نشانههای آفت دهان معمولاً بهراحتی قابل تشخیص هستند. مهمترین آن، زخم سفید یا زرد کوچکی در دهان کودک است که معمولاً با درد همراه است.
علائم رایج شامل موارد زیر است:
- زخم کوچک و گرد داخل دهان (روی زبان، لثه یا گونهها)
- حساسیت یا درد هنگام خوردن غذا یا صحبت کردن
- بیقراری یا گریه کودک بهخصوص هنگام خوردن
- در مواردی، تب خفیف یا بیاشتهایی
- قرمزی اطراف زخم
آفت دهان در نوزادان و کودکان زیر ۲ سال
در نوزادان و کودکان خیلی کوچک، آفت دهان کمتر دیده میشود، اما در صورت بروز، معمولاً با برفک دهان اشتباه گرفته میشود. شناخت تفاوت این دو اهمیت زیادی دارد.
برفک دهان در نوزادان معمولاً ناشی از قارچی به نام کاندیدا است و به شکل لکههای سفید، پنیریشکل و گسترده روی زبان و سقف دهان دیده میشود. اما آفتها، به صورت زخمهای کوچک با مرکز سفید و حاشیه قرمز هستند و معمولاً محدود به یکی دو نقطه از دهان هستند.
اگر نوزاد شما هنگام شیر خوردن بیقراری میکند و متوجه زخمهایی در دهانش شدهاید، توصیه میشود حتماً به پزشک یا دندانپزشک اطفال مراجعه کنید تا تشخیص درست داده شود.
روشهای درمان آفت دهان کودک را بخوانید.
خطر آفت دهان کودکان
بسیاری از آفتها بیضرر هستند، اما اگر مرتب تکرار شوند یا همراه با علائمی مانند تب، تورم غدد لنفاوی یا خونریزی باشند، باید جدی گرفته شوند. تکرار بیش از حد میتواند نشانه کمبود آهن، ویتامین B12 یا اسید فولیک باشد.
از طرفی، اگر آفتها آنقدر دردناک باشند که کودک نتواند غذا یا مایعات کافی دریافت کند، احتمال بروز کمآبی بدن و کاهش وزن وجود دارد. به همین دلیل باید تغییرات رفتاری یا تغذیهای فرزندتان را هنگام بروز آفتها بهدقت زیر نظر داشته باشید.
چه زمانی باید به دندانپزشک اطفال مراجعه کرد؟
اگر آفت دهان کودک بعد از ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا نکند، یا با علائم نگرانکننده همراه باشد، حتماً باید کودک توسط دندانپزشک ویزیت شود.
نشانههایی که نیاز به بررسی تخصصی دارند:
- باقیماندن آفت بیشتر از ۱۰ روز
- بروز مکرر آفت، مثلاً هر ماه یکبار
- همراهی آفت با تب بالا، ضعف یا بیحالی
- امتناع کودک از خوردن غذا یا مایعات
- زخمهای متعدد یا بسیار بزرگ
در چنین شرایطی ممکن است نیاز به بررسی تغذیه، وضعیت سیستم ایمنی یا حتی آزمایشهای تکمیلی وجود داشته باشد. دکتر ماریتا شکاریان بهترین دندانپزشک اطفال، آماده راهنمایی شما در این زمینه خواهد بود.
درمان آفت های دهان کودکان
نقش تغذیه در پیشگیری از آفت دهان
رعایت تغذیه مناسب میتواند به میزان زیادی از بروز آفت دهان کودک جلوگیری کند. بسیاری از موارد آفت با کمبود ویتامینها ارتباط مستقیم دارد.
برای تقویت بدن کودک و کاهش احتمال بروز آفت، موارد زیر را در رژیم غذایی او بگنجانید:
- میوههای تازه بهویژه مرکبات، کیوی، فلفل دلمهای (منبع ویتامین C)
- سبزیجات برگسبز مانند اسفناج و جعفری (منبع اسید فولیک)
- منابع آهن مثل عدس، گوشت، تخممرغ
- ماست و لبنیات پروبیوتیک برای تقویت سیستم ایمنی
در مقابل، مصرف زیاد شکلات، نوشابه، غذاهای تند، ترش یا بسیار اسیدی ممکن است باعث تحریک زخمها شود یا احتمال ایجاد آفت را افزایش دهد.
بهداشت دهان کودک و راههای پیشگیری از آفت
رعایت بهداشت دهان ودندان کودک، یکی از موثرترین راهها برای پیشگیری از آفت دهان کودک است. تمیز نگهداشتن دهان مانع رشد میکروبها و تحریک بافتهای دهانی میشود.
در ادامه چند نکته مهم برای پیشگیری را مرور میکنیم:
- مسواک زدن منظم: از سن مناسب با مشورت دندانپزشک، کودک را به مسواک زدن صحیح با مسواک نرم تشویق کنید. این کار نهتنها از پوسیدگی دندانها، بلکه از زخمهای دهانی نیز پیشگیری میکند.
- جلوگیری از گاز گرفتن گونه یا لب: به کودک یاد دهید آرام غذا بخورد. در برخی موارد آفت بهدنبال گاز گرفتن تصادفی بخشهای داخلی دهان ایجاد میشود.
- تمیز کردن اسباببازیها و شیشه شیر: بهویژه در نوزادان و کودکان خردسال، باید از تمیزی وسایل دهانی اطمینان حاصل کرد.
- آموزش پرهیز از مکیدن لب یا جویدن ناخن: این رفتارها ممکن است با آسیب به بافت دهانی، زمینه ایجاد آفت را فراهم کنند.
- پرهیز از خوردن غذاهای آلرژیزا یا محرک: اگر متوجه شدید آفت بعد از مصرف ماده غذایی خاصی اتفاق میافتد (مثلاً گوجهفرنگی یا شکلات)، بهتر است مدتی از مصرف آن خودداری شود.
رعایت همین نکات ساده، میتواند بهطور قابل توجهی بروز آفت را کاهش دهد.
آیا آفت دهان کودک واگیردار است؟
آفت دهان کودک مسری نیست و از راه تماس با دیگران منتقل نمیشود. این زخمها برخلاف تبخال، ناشی از ویروس نیستند و نگرانی از بابت انتقال به دیگر اعضای خانواده وجود ندارد.
با این حال، اگر کودک علائم دیگری مانند تب، خستگی شدید، یا بثورات پوستی دارد، ممکن است دچار عفونت ویروسی شده باشد که به بررسی جداگانه نیاز دارد.
گاهی والدین آفت دهان را با تبخال دهانی اشتباه میگیرند. برای تشخیص این دو، میتوانید به این تفاوت توجه کنید:
- تبخال: معمولاً روی لبها و خارج از دهان ایجاد میشود، مسری است و معمولاً با تب و بیحالی همراه است.
- آفت دهان: درون دهان ایجاد میشود، مسری نیست، و تنها با سوزش یا درد همراه است.
همانطور که گفته شد، آفت معمولاً مشکل جدی نیست و با مراقبتهای ساده در خانه بهبود مییابد. اما اگر کودک شما مرتب دچار این مشکل میشود یا علائم شدیدتری دارد، حتماً نیاز به دندانپزشک مراجعه کنید.
درمان آفت زدن دهان کودک
درمان بهموقع آفت دهان اهمیت زیادی دارد، زیرا میتواند درد کودک را کاهش دهد و از بروز عوارضی مثل بیاشتهایی یا کمآبی بدن جلوگیری کند. هرچند بیشتر آفتها بدون درمان خاص بهبود مییابند، اما استفاده از داروهای مناسب باعث تسریع روند بهبودی میشود.
مراجعه به پزشک زمانی ضروری است که آفتها بیش از دو هفته باقی بمانند، با تب یا بیحالی همراه شوند، یا آنقدر دردناک باشند که کودک از غذا خوردن امتناع کند. پزشک پس از معاینه میتواند علت تکرارشونده بودن آفتها را بررسی کرده و داروی مناسب تجویز کند.
شربت آفت دهان کودکان
یکی از روشهای رایج برای کاهش درد و التهاب ناشی از آفت، استفاده از شربت دیفنهیدرامین است. این دارو خاصیت ضدالتهابی دارد و میتواند علائم آزاردهنده آفت را کاهش دهد. البته مصرف آن باید تحت نظر پزشک و با دوز مناسب برای کودکان انجام شود.
اسم داروی آفت دهان کودک
برای درمان آفت دهان در کودکان، بسته به شدت علائم، پزشکان ممکن است داروهای مختلفی را توصیه کنند، از جمله:
- دهانشویه کلرهگزیدین برای ضدعفونی و کاهش التهاب
- پماد یا ژل بنزیدامین برای کاهش درد و سوزش
- شربت دیفنهیدرامین برای کاهش التهاب و تسکین موقت
- مکملهای ویتامین B12، آهن و اسید فولیک در صورت کمبودهای تغذیهای
- داروهای ضدویروس در صورت آفتهای تبخالی ناشی از عفونت ویروسی
برای اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره و وقت ویزیت با دکتر ماریتا شکاریان، دندانپزشک اطفال، همین حالا با ما تماس بگیرید. سلامت دهان کودک شما اولویت ماست
