ارتودنسی پیشگیری چیست و چه زمانی باید انجام شود؟

ارتودنسی پیشگیری یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای حفظ سلامت دندان‌ها و فک کودکان است که با هدف پیشگیری از مشکلات دندان و فک در آینده انجام می‌شود. بسیاری از نامرتبی‌های دندانی یا ناهنجاری‌های فکی در کودکان، اگر در همان سال‌های اولیه شناسایی شوند، با روش‌های ساده و کم‌هزینه برطرف خواهند شد. هدف از این نوع ارتودنسی هم، فراهم کردن شرایط مناسب برای رویش دندان‌های دائمی و هدایت درست رشد فک کودک است.

اگر برایتان سوال شده است که چه کودکانی به این نوع ارتودنسی نیاز دارند؟ و یا در چه سنی باید انجام داد؟ در ادامه همراه ما باشید.

ارتودنسی پیشگیری چیست؟

ارتودنسی پیشگیری، قبل از بروز هر نوع ناهنجاری در دندان‌ها و فک کودک انجام می‌شود و  هدف آن، اصلاح رشد نامنظم دندان‌ها و فک و جلوگیری از ایجاد ناهنجاری‌های شدید در بزرگسالی است. در واقع، این نوع درمان به جای اینکه فقط مشکلات را بعد از وقوع حل کند، با پیش‌بینی روند رشد، از ایجاد مشکلات جلوگیری می‌کند.

در این روش معمولاً از وسایل ساده و غیرتهاجمی مانند پلاک‌های متحرک یا فضادهنده فک استفاده می‌شود. ارتودنسی پیشگیری می‌تواند رشد دندان‌ها را هدایت کند، فضای مناسب برای دندان‌های دائمی ایجاد کند و بسیاری از مشکلات پیچیده را قبل از نیاز به ارتودنسی ثابت برطرف کند.

چه ناهنجاری هایی با ارتودنسی پیشگیری درمان می‌شود؟

به دنبال پوسیدگی‌های وسیع، عفونت، ضربه و سایش‌های شدید دندانی شاهد از دست رفتن زودهنگام دندان‌های شیری هستیم؛ که این امر علاوه بر ایجاد آثار مخرب بر تغذیه و رشد کودک، می‌تواند سبب به هم ریختن نظم و ترتیب رویش دندان‌های دائمی کودک در آینده شود. چرا که فضای دندان از دست رفته معمولا توسط دندان‌های مجاور اشغال شده و نهایتا طول قوس فکی-دندانی کمتر و کمتر خواهد شد. در این صورت دندان دائمی جایگزین، فضای کافی برای رویش نداشته و به صورت نابجا رویش می‌کند. حتی در برخی موارد ممکن است این دندان به صورت نهفته یا نیمه نهفته باقی ماند.

بدیهی است که دندان مذکور با ایجاد فشار روی دندان‌های مجاور، تلاش می‌کند تا رویش یابد و این امر سبب کج شدن دندان‌های مجاور به فضای بی دندانی می‌شود. در این شرایط می‌توان ارتودنسی پیشگیری انجام داد تا از بروز همه این اتفاقات پیشگیری کرد.

کراس بایت (cross bite)

به صورت طبیعی، دندان‌های فک بالا باید تمامی دندان‌های فک پایین را پوشش دهند. ولی گاها این رابطه و تعادل به دلایلی از جمله تماس‌های پیش رس، لق شدن دندان شیری، ضربه، رویش نابجای دندان دائمی، درد دندان و …، به هم می‌ریزد. در چنینی شرایطی، کودک به صورت کاملا ناخودآگاه فک خود را به یک سمت دیگر، مانند چپ یا راست و یا جلو حرکت می‌دهد تا با این کار از ایجاد درد و ناراحتی جلوگیری کند و این امر می‌تواند باعث ایجاد کراس بایت قدامی و خلفی شود.

این مورد بلافاصله پس از تشخیص باید با انجام ارتودنسی پیشگیری تحت نظر قرار گیرد. بدیهی است در صورت عدم انجام ارتودنسی پیشگیری در آینده با مشکلات فکی-دندانی بسیار جدی مواجه خواهیم بود.

اپن بایت (Open Bite)

عارضه ای است که در عادت های نامطلوب دهانی و دندانی کودک مثل پی مکیدن طولانی مدت پستانک، شیشه شیر، انگشت و حتی مکیدن زبان توسط کودک رخ می دهد. در این حالت علی رغم اینکه کودک دهان خود را می بندد و دندان های خلفی (آسیا) کاملا به هم رسیده اند، دندان‌های جلو به هم نمی‌رسند! با تشخیص زودهنگام و درمان ارتودنسی پیشگیری می‌توان از عوارض ناشی از این عادات پیشگیری کرد.

رویش نابجای دندان دائمی

گاهی به مواردی برخورد می کنیم که دندان آسیای دائمی جای کافی برای رویش ندارد و زیر دندان گیر کرده است. در این موارد نیز با استفاده از ارتودنسی پیشگیری کمک شایان توجهی به دندان گیر کرده می شود تا به دندان های مجاور فشار مخرب وارد نکند و بتواند در موقعیت صحیح خود رویش کند و نیز حداکثر طول قوس فکی – دندانی قابل دسترس نیز حفظ شود.

نهفته ماندن دندان دائمی

در بعضی موارد به دلیل کمبود فضای رویشی و به اصطلاح کوچک بودن فک، تعدادی از دندان های دائمی، فضای کافی برای رویش ندارند و می توانند بصورت نابجا رویش کنند و یا نیمه نهفته و حتی نهفته باقی بمانند.

با توجه به موارد فوق ، دندانپزشک کودکان رادیوگرافی های دوره ای و مقایسه ای از کودک درخواست می کند تا بتواند به طور دقیق فضاهای رویشی را آنالیز کند تا درصورت وجود داشتن ریسک رویش نابجای دندان دائمی و نهفته یا نیمه نهفته ماندن جوانه دندان دائمی، ممکن است به منظور ایجاد فضای مناسب برای رویش جوانه دندان دائمی، دندان شیری را زودتر از موعد خارج کنند.

دندان های دائمی اضافی

در رادیوگرافی های دوره ای گاها شاهد یک یا چند دندان اضافه در فک کودک هستیم که باید هرچه زودتر تشخیص داده شوند و اقدامات لازم را مبذول کرد. در غیر این صورت وجود دندان های اضافه در کودکان می‌تواند نقش مهمی در نهفته ماندن دندان دائمی در ناحیه مورد نظر ایفا کند.

فضای بین دندان های قدامی دائمی

در بعضی موارد مشاهده می شود که فضای بین دندان های قدامی دائمی رویش یافته بسیار زیاد می باشد. در صورتی که دندانپزشک کودکان تشخیص دهد و نیز رادیوگرافی هم تایید کند که فاصله بین دندان های قدامی، مانع از رویش بقیه دندان های دائمی در ناحیه قدامی فک خواهد بود، باید هرچه سریع تر نسبت به بستن فضاهای بین دندان های رویش یافته اقدام نمود تا مانع از نهفته ماندن جوانه های مذکور شویم.

از دست رفتن دندان قدامی دائمی

به دنبال از دست رفتن دندان قدامی دائمی بر اثر عفونت، ضربه و یا هر عامل دیگری، انجام پیشگیری های لازم باید هرچه سریعتر صورت پذیرد تا فضای کافی برای جایگزینی دندان از دست رفته توسط ایمپلنت و… در آینده حفظ شود و نیز طول قوس فکی کاهش پیدا نکند و همچنین دندان های مجاور به فضای بی دندانی منحرف نشوند.

با لحاظ کردن توضیحات فوق، باید بلافاصله و بدون فوت وقت پس از، از دست دادن دندان قدامی دائمی در کودک، محل با فضا نگهدارنده مناسب که بتواند تا حدی زیبایی کودک را نیز حفظ کند، پر شود.

از دست رفتن خلفی ترین آسیای شیری قبل از رویش اولین آسیای دائمی

با از دست رفتن انتهایی ترین آسیای شیری، اولین آسیای دائمی راهنمای رویشی خود را کاملا از دست می دهد و به سمت بی دندانی متمایل می شود و چون هنوز رویش نیافته است این حرکت خیلی سریع تر و با شدت بیشتری انجام می پذیرد.

برای جلوگیری از عوارض ناشی از، از دست دادن آخرین دندان آسیای شیری، باید از فضا نگهدار ثابتی استفاده کرد که بخشی از دستگاه مذکور، داخل لثه می رود و با کمک رادیوگرافی می توانیم این بخش را در تماس با جوانه دائمی قرار دهیم که با این کار از حرکت دندان دائمی به سمت فضای بی دندانی جلوگیزی می شود.

بهترین سن برای ارتودنسی پیشگیری

بر اساس توصیه‌های دکتر ماریتا شکاریان بهترین دندانپزشک اطفال در تهران، بهترین سن برای شروع ارتودنسی پیشگیری معمولاً بین ۶ تا ۱۲ سالگی است. در این دوره، کودک دندان‌های شیری و دائمی خود را به صورت ترکیبی دارد و مسیر رشد فک را می‌توان کنترل کرد.

اگر ارتودنسی پیشگیرانه را در زمان مناسبی انجام دهید، می‌تواند از بروز مشکلاتی مانند شلوغی دندان‌ها، فاصله‌های غیرطبیعی، مشکلات فکی و حتی برخی مشکلات گفتاری جلوگیری کند. از این رو حتما به طور مرتب کودک خود را برای معاینه نزد دندانپزشک ببرید تا در صورت نیاز، در سن منایب ارتودنسی پیشگیرانه انجام شود.

چه کودکانی به ارتودنسی پیشگیری نیاز دارند؟

لزومی ندارد که هر کودکی بخواهد ارتودنسی پیشگیری را انجام دهد. این روش صرفا زمانی باید انجام شود که کودک‌تان مشکلاتی در ساختار دندان و فکش داشته باشد؛ برای مثال دندان‌ها، جلو یا عقب بودن فک، مشکلات در جویدن یا تنفس دهانی، و عادات مانند مکیدن انگشت شست و..

به طور کلی اگر کودکتان یکی از موارد زیر را داشت، بهتر اسست به دندانپزشک اطفال مراجعه کنید تا سلامت دهان و دندان او بررسی و در صورت لزوم ارتودنسی انجام شود:

• شلوغی یا فاصله غیرطبیعی بین دندان‌ها

• جلو یا عقب بودن فک نسبت به حالت طبیعی
• مشکلات تنفسی یا صحبت کردن کودک
• عادات مداوم مکیدن انگشت یا زبان
• کج درآمدن دندان شیری

ارتودنسی پیشگیری چگونه انجام می شود؟

ابتدا دهان و دندان کودک باید توسط دندانپزشک معاینه شود تا مشکلات و ناهنجاری هایی که وجود دارد، تشخیص داده شود. سپس، دندانپزشک با استفاده از ابزارهای خاص مانند فضانگهدارها یا پلاک‌های متحرک، به اصلاح وضعیت فک و هدایت رویش دندان‌ها می‌‍پردازد. به عنوان مثال، اگر دندان شیری زودتر از موعد بیفتد، با نصب یک فضانگهدار، از حرکت دندان‌های مجاور به سمت فضای خالی جلوگیری می‌شود تا فضای کافی برای رویش دندان دائمی حفظ شود.

مزایای ارتودنسی پیشگیری

برخی از مزایا ارتودنسی پیشگیری به شرح زیر است:

• کاهش نیاز به ارتودنسی ثابت و درمان‌های پیچیده بزرگسالی
• صرفه‌جویی در زمان و هزینه درمان
• بهبود سلامت دهان و دندان، کاهش خطر پوسیدگی و بیماری‌های لثه
• افزایش اعتماد به نفس کودک با داشتن لبخندی مرتب
• هدایت رشد فک و جلوگیری از مشکلات گفتاری یا تنفسی

هزینه ارتودنسی پیشگیری در کودکان

هزینه ارتودنسی پیشگیری به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله نوع مشکل، وسعت درمان، سن کودک و نوع دستگاه‌های مورد استفاده. به طور کلی، هزینه این درمان کمتر از ارتودنسی ثابت در سنین بالاتر است، زیرا مشکلات قبل از پیشرفت شدید، برطرف می‌شوند.

برای دریافت مشاوره تخصصی و بررسی نیاز کودک خود به ارتودنسی پیشگیری، می‌توانید به مطب دکتر ماریتا شکاریان، دندانپزشک اطفال مراجعه کنید.

سوالات متداول درباره ارتودنسی پیشگیری