شکستن دندان در کودکان؛ اگر دندان کودکمان شکست باید چه کنیم؟

حفظ و نگهداری دندان های شیری و نیز دائمی از اهمیت بسزایی برخوردار است. علیرغم مراقبت های به عمل آمده توسط والدین و کودک، گاها شاهد شکستگی دندان در کودکان (دندان های خلفی و حتی قدامی) هستیم.

اغلب شکستگی دندان در کودکان به دنبال ضربه، جویدن غذاهای سفت، هسته ی میوه ها، سنگریزه موجود در مواد غذایی و… اتفاق می افتد. برای بررسی دقیق تر علت شکستگی دندان شیری و دائمی، انواع شکستگی ها را به دو گروه زیر تقسیم می نماییم:

• شکستگی دندان های قدامی (شیری و دائمی)
• شکستگی دندان های خلفی (شیری و دائمی)

 

انواع شکستگی های دندان در کودکان

شکستگی دندان در کودکان انواع مختلفی دارد که درمان و ترمیم آنها با توجه به نوع دندان متفاوت است. در ادامه هریک از انواع دنان ها که درکودکان ممکن است دچار شکستگی شود را بررسی می‌کنیم.

شکستگی دندان های قدامی (شیری)

این نوع شکستگی ها، اکثرا متعاقب تروما یا ضربه اتفاق می افتند. به دنبال اعمال ضربه مستقیم به دندان و یا به هنگام زمین افتادن کودک و تماس دندان ها با زمین، لبه ی میز، پله ها و… شاهد این نوع شکستگی ها می باشیم.

درمان این نوع شکستگی ها، بسته به اینکه دندان شیری باشد یا دائمی، متفاوت می باشد. همچنین در درمان این نوع شکستگی اگر دندان شیری باشد، باید به سن کودک نیز توجه داشت.

شکستگی دندان های قدامی (دائمی)

و اما در مورد شکستگی دندان های قدامی دائمی، موضوع کاملا متفاوت است! چراکه این دندان ها باید تا همیشه با کودک همراه باشند. در این مورد نوع درمان، کاملا بسته به موارد زیر متفاوت است:

• میزان شکستگی تاج دندان قدامی دائمی
• و همچنین بررسی شکستن ریشه دندان قدامی دائمی

همچنین طیف وسیعی از درمان ها، بسته به نوع و میزان شکستن تاج و یا احیانا ریشه دندان قدامی دائمی، مد نظر قرار می گیرد که توضیح آن ها از حوصله ی این مبحث خارج می باشد.

نکته قابل ذکر این است که به محض شکستن دندان قدامی دائمی، در صورت امکان، تکه شکسته شده دندان را نگاه داشته و طبق نظر دندانپزشک کودک، حتما نسبت به درمان پیشنهادی اقدام بفرمائید.

همچنین هرگونه شکستگی و حتی لب پر شدن ساده ی دندان را نادیده نگرفته و نسبت به درمان و تحت نظر قرار گرفتن آن به صورت دوره ای، اقدامات لازم را مبذول فرمایید.

شکستگی دندان های خلفی (شیری)

دندان های آسیای شیری، بیشتر اوقات به دنبال جویدن غذاهای سفت و چسبنده، مانند: آب نبات، پاستیل، تافی، ته دیگ، هسته میوه ها و سنگریزه های موجود در مواد غذایی مصرفی و… می شکنند.

کاملا به جاست که والدین کودک در مورد استفاده از انواع تنقلات، غذاها و… در کودکشان تجدید نظر کنند تا شاهد شکستگی در دندان های آسیای کودکشان نباشند.

طبق مطالب بیان شده در مقاله ی اهمیت حفظ و نگهداری از دندان های شیری، گفتنی است که دندان های خلفی شیری علاوه بر اینکه نقش مهمی در جویدن مواد غذایی بر عهده دارند، راهنمای رویشی مناسبی برای رویش دندان های دائمی نیز محسوب می‌شوند.

از طرف دیگر دندان های خلفی کودکان تا سن 12 سالگی داخل دهان کودک باقی می مانند و نباید زودتر از موعد از دست بروند. با توجه به موارد فوق الذکر، بعد از شکستن تاج دندان های خلفی شیری، سریعا نسبت به ترمیم و در صورت نیاز نسبت به عصب کشی دندان شیری مذکور اقدام نمایید.

تقریبا در تمام موارد، در صورت شکستن ریشه دندان خلفی شیری، خارج کردن دندان مذکور و استفاده از دستگاه های فضا نگهدار ثابت، امری اجتناب ناپذیر به نظر می‌رسد.

شکستگی دندان های خلفی (دائمی)

با توجه به اینکه رویش دندان های خلفی دائمی، حدودا در 12 سالگی تکمیل می شود و همچنین در این سن کودکان آنقدر عقل رس شده‌اند، که بتوانند از مصرف غذاهایی که به دندان هایشان آسیب می زند، پرهیز کنند. بنابراین به ندرت با شکستگی دندان های خلفی دائمی مواجه می‌شویم.

ولی در صورت شکستن تاج دندان های خلفی، به دنبال اعمال ضربه، تصادف، مصرف مواد غذایی سفت و… باید هرچه سریع تر اقدامات درمانی مورد نیاز برای ترمیم دندان مذکور را مد نظر قرار داد.

همچنین در موارد نادر، در صورت شکستن ریشه دندان های دائمی خلفی، بعد از تهیه ی رادیوگرافی، باید نسبت به درمان متناسب با سن کودک اقدام نمود.

علل معمول آسیب ها و شکستگی های فکی – دندانی در کودکان

عوامل متعددی می توانند زمینه آسیب و شکستگی های فکی – دندانی را فراهم کنند که در زیر به اختصار به آنها پرداخته می شود.

کنجکاوی کودکان در سنین پایین

از مهمترین عواملی که می توانند زمینه ساز شکستگی های دندانی در کودکان شوند، کنجکاوی و راه افتادن آن ها در سنین پایین می باشد. چراکه در این دوره سنی که کودکان شروع به راه رفتن می کنند، فاحتمال زمین خوردن آنها و برخورد لب و دهان کودکان با لبه های میز، کابینت و ….. زیاد خواهد بود. لذا کودکان در این سنین بیشتر در معرض آسیب دیدگی های متعدد، همچون شکستگی و لب پریدگی دندان و آسیب به بافتهای نرم و سخت دهان خواهند بود.

وسایل مورد استفاده کودکان

بدیهی است دندان های شیری از اهمیت بالایی برخوردارند ، لذا والدین بایستی دقت نمایند که وسایل مورد استفاده کودک همچون لیوان و قاشق از جنس پلاستیکی و سبک ( در عین حال بهداشتی ) باشند. به دلیل آنکه کودکان در سنین پایین، تمرکز لازم و تعادل کافی نداشته و احتمال دارد تا وسایل مذکور به دندان های آن اصابت کرده و سبب شکستگی دندانها شود.

علاوه بر وسایل فوق الذکر، کودکان تماس زیادی با وسایل بازی خود دارند و برخورد دندان های آنها با این وسایل می تواند منجر به شکستگی دندان ها شود. زیرا کودکان برای کشف محیط اطراف خود و شناخت وسایل موجود در پیرامون خود از تمام حواس پنجگانه از جمله حس چشایی خود نیز استفاده میکنند و به همین دلیل وسایل بازی خود را داخل دهان برده و در خیلی از مواقع آنها را گاز می زنند.

از این روست که باید در سنین پایین از نرم بودن وسایل بازی فرزندان خود مطمئن باشیم. بسیاری از کودکان برای شناخت وسایل اطراف خود، به غیر از حس شنوایی، بینایی و لامسه، از حس چشایی و بویایی خود نیز استفاده می کنند، به همین دلیل است که هر وسیله ای در سنین پایین به آن ها داده می شود به داخل دهان خود می برند که نتیجه این کار بالا رفتن احتمال آسیب دیدگی دندان ها و ترک خوردگی آن ها خواهد بود.

بیرون زدگی دندان ها

به طور معمول دندان هایی که حالت بیرون زده دارند، مخصوصا دندان های قدامی فک بالا، بیشتر در معرض شکستگی قرار می گیرند. در صورتیکه بیرون زدگی دندان ها به حدی باشد که لب بالا و پایین به یکدیگر نرسند، این امر سبب می شود تا این دندان ها بیشتر در معرض تروما و یا برخورد با اشیا قرار بگیرند و دچار شکستگی شوند. در صورت مراجعه به دندانپزشک کودکان، برای درمان بیرون زدگی غیر طبیعی دندانهای کودکان، اقدامات لازم صورت خواهد پذیرفت.

انواع آسیب ها و شکستگی های فکی – دندانی ناشی از تروما

آسیب های دندانی ناشی از تروما میتوانند از ترک های ساده مینایی تا شکستگی های عمیق و حتی از دست دادن دندان ها متغیر باشند که در زیر به اختصار به آنها پرداخته می شود.

ترک های دندانی

ترک های دندانی بسته به شدت ترومای ایجاد شده و نیز زاویه ترومای وارد شده، متفاوت می باشند. ترک خوردگی ها به صورت افقی، عمودی، سطحی و عمقی خواهند بود. لازم به ذکر است در صورت بالا بودن شدت تروما، ممکن است بخشی از دندان دچار آسیب جدی شود.

گفتنی است که مصرف مواد غذایی گرم و سرد با هم و یا با فواصل زمانی کوتاه، سبب می شود تا شاهد ایجاد ترک های مینایی در دندانها باشیم. همچنین عادت های نادرست غذایی همچون جویدن یخ از عواملی است که می تواند سبب ترک های مینایی و یا شکستگی مینای دندان شود. لازم به ذکر است دندان قروچه نیز میتواند باعث ایجاد ترکهای عمیق در دندانهای خلفی و قدامی و یا حتی شکستگی در دندانهای مذکور شود.

همچنین لازم به ذکر است که حتی فشار آوردن دندان ها بر یکدیگر می تواند سبب ایجاد سایش و ترک خوردگی دندان ها شود. این ترک ها می توانند آنقدر عمقی باشند که به عصب دندان ها آسیب وارد نموده و سبب ایجاد دردهای بدون علت در زمان مصرف مواد خوراکی گرم و سرد، شیرینی جات و … شوند که در صورت عدم درمان میتوانند باعث ایجاد پوسیدگی های عمیق دندانی شوند. نکته ای که بایستی بدان توجه شود این است که اگر علت شکستگی و آسیب دیدگی، دندان قروچه باشد استفاده از نایت گارد در طول شب ضروری خواهد بود.

شکستگی های دندانی

شکستگی های دندانی بر چند دسته طبقه بندی می شوند که از حوصله این بحث خارج می باشد. ساده ترین نوع شکستگی، شکستن فقط تاج دندان است که میتواند از لب پر شدن دندان تا شکستن بخش عمده ای از تاج دندان، متغیر باشد. گاهی نیز همراه با شکستگی دندان، با درگیری عصب نیز مواجه می شویم که با توجه به میزان درگیری عصب، طرح درمان مناسب مد نظر قرار می گیرد. همچنین گاهی ممکن است همزمان با شکستن دندان، با شکستگی استخوان و یا با پارگی لثه مواجه شویم. در پاره ای از موارد نیز به دنبال ترومای شدید، شاهد خارج شدن کامل دندان ( همراه با ریشه ) از دهان کودک هستیم.

لازم به ذکر است در زمان شکستگی دندان از هر نوعی که باشد، مراقبت خاصی لازم نیست که انجام شود. تنها کافیست خونسردی خود را حفظ نموده، تکه شکسته شده دندان و یا حتی کل دندانی که کاملا از دهان بیرون افتاده را داخل سرم فیزیولوژی یا شیر انداخته و به اولین مرکز دندانپزشکی کودکان مراجعه بفرمایید.

همچنین از استفاده خودسرانه از کمپرس های گرم و سرد اجتناب کنید. چراکه میتواند باعث افزایش خونریزی یا … شود. بدیهی است آسیب دیدگی به هر میزان که اتفاق افتاده باشد، بایستی بدون اتلاف وقت به دندانپزشک اطفال مراجعه نمایید تا بررسی های لازم انجام شده، میزان آسیب دیدگی مشخص و اقدامات درمانی لازم صورت گیرد.

شکستگی مینای دندان

این نوع آسیب که به عنوان خفیف‌ترین حالت شکستگی شناخته می‌شود، تنها لایه خارجی و محافظ دندان یعنی «مینا» را درگیر می‌کند. در این وضعیت، معمولاً لبه‌های دندان ناهموار شده یا بخش کوچکی از آن می‌پرد. اگرچه این شکستگی‌ها اغلب دردناک نیستند، اما در صورت عدم ترمیم، لبه‌های تیز می‌توانند باعث تحریک زبان یا مخاط دهان کودک شوند. مراجعه به دندانپزشک برای صاف کردن لبه‌های تیز و پیشگیری از پوسیدگی‌های بعدی در این ناحیه توصیه می‌شود.

شکستگی‌های مینا-عاج

زمانی که شکستگی از لایه مینا عبور کرده و به لایه زیرین یعنی «عاج» دندان نفوذ کند، شکستگی مینا-عاج رخ می‌دهد. عاج حاوی توبول‌هایی است که مستقیماً به اعصاب دندان متصل هستند؛ بنابراین، کودکان در این وضعیت معمولاً حساسیت دندانی شدیدی به سرما، گرما یا فشار تجربه می‌کنند. درمان این نوع شکستگی باید سریع انجام شود تا از نفوذ باکتری‌ها به عصب دندان و بروز عفونت‌های احتمالی جلوگیری گردد.

شکستگی ریشه-تاج

شکستگی ریشه-تاج از پیچیده‌ترین انواع آسیب‌های دندانی است که هم بخش تاج (قسمت قابل مشاهده دندان) و هم ریشه را درگیر می‌کند. این شکستگی معمولاً به صورت مورب است و ممکن است تا زیر لثه ادامه یابد. به دلیل درگیری بافت‌های عمقی، این وضعیت معمولاً با خونریزی لثه و لق شدن قطعه شکسته همراه است. تشخیص و درمان این مورد نیازمند بررسی دقیق رادیوگرافی توسط متخصص است تا مشخص شود آیا امکان حفظ دندان وجود دارد یا خیر.

شکستگی ریشه

شکستگی ریشه یکی از آسیب‌های جدی است که در آن لایه بیرونی دندان ممکن است سالم به نظر برسد، اما ساختار داخلی ریشه در استخوان فک دچار شکستگی شده باشد. علائمی نظیر لق شدن غیرعادی دندان، جابجایی دندان یا درد هنگام جویدن می‌تواند نشان‌دهنده این نوع شکستگی باشد. در این شرایط، تهیه عکس رادیوگرافی دندان ضروری است تا موقعیت دقیق شکستگی (نزدیک به لثه یا نوک ریشه) مشخص شده و روند درمان برای حفظ بقای دندان آغاز شود.

اگر دندان کودکمان شکست باید چه کنیم؟

اگر دندان کودک شما شکست، بهتر است در اولین فرصت به دندانپزشک کودکان مراجعه کنید و از انجام اقدامات خودسرانه مانند چسباندن قطعه دندان، دست‌کاری محل شکستگی یا مصرف دارو بدون تجویز پزشک خودداری کنید. بررسی سریع دندان می‌تواند از درد، عفونت و آسیب‌های جدی‌تر جلوگیری کند.

برای درمان تخصصی شکستگی دندان کودکان، دکتر ماریتا شکاریان به‌عنوان یکی از بهترین‌ها در دندانپزشکی کودکان، با تجربه و دقت بالا می‌تواند وضعیت دندان کودک شما را ارزیابی و بهترین روش درمانی را پیشنهاد کند.

درمان شکستگی دندان کودکان

ترومای دندان در اثر تصادفات، بازی های کودکانه، ورزش و … ایجاد می شود. ترومای وارده می تواند سبب شکستگی دندان های قدامی و حتی دندان های خلفی شود. گفتنی است که در اکثریت مواقع دندان های قدامی هستند که در معرض شکستگی قرار می گیرند. همچنین شکستن آجیل با دندان، تصادفات جاده ای و خوردن برخی مواد خوراکی سفت و غیر متعارف می توانند، سبب آسیب به دندان ها و شکستگی آن ها شوند.

اولین اقدام در زمان شکستگی دندان های قدامی و یا خلفی ( شیری یا دائمی ) انجام رادیوگرافی می باشد. در صورتی که جوانه دندان دائمی آسیب ندیده باشد و دندان شیری قابلیت نگهداری داشته باشد، عصب کشی دندان شیری انجام شده، سپس دندان مذکور ترمیم شده و در صورت نیاز روکش می شود.

در صورتی که شکستگی دندان شیری بسیار وسیع باشد که قابلیت ترمیم دندان وجود نداشته باشد یا میزان شکستگی در حدی باشد که ریشه دندان مذکور آسیب دیده باشد و یا احتمال آسیب به جوانه دندان دائمی ناشی از عفونت ریشه دندان شیری، محتمل باشد، دندان آسیب دیده محکوم به خارج کردن خواهد بود. باید متذکر شد که در صورت خارج کردن دندان های مذکور، براساس سن کودک، فضا نگهدارنده ثابت و مناسب وضعیت فکی – دندانی، تجویز خواهد شد.

ترمیم شکستگی دندان جلو کودکان

در صورت شکستگی دندان قدامی شیری در سن پایین، باید نسبت به ترمیم آن؛ اقدامات لازم را انجام داده تا در گاز زدن مواد غذایی توسط کودک و نیز حفظ ظاهر و اعتماد به نفس او، خللی وارد نشود.

این درحالیست که اگر ضربه و نهایتا شکستگی دندان قدامی شیری در سنینی اتفاق بیافتد، که نزدیک به سن لق شدن دندان مذکور و رویش دندان دائمی جایگزین باشد، بنا به صلاح دید دندانپزشک کودکان، نیازی به ترمیم دندان شکسته شده نمی باشد. اگر در این شرایط تیزی لبه های شکسته شده ی دندان، کودک را اذیت کند، باید نسبت به برطرف کردن لبه های تیز دندان مذکور، اقدامات لازم را مبذول کرد.

مراقبت های پس از درمان شکستگی دندان

مراقبت‌های بعد از شکستگی دندان‌ها بسته به قدامی یا خلفی بودن آن‌ها و همچنین شیری یا دائمی بودن آنها متفاوت است. لطفا به دستوراتی که دندانپزشک کودکان پس از درمان دندانهای مورد نظر، در اختیار شما قرار خواهند داد، توجه بفرمایبد.

اما آنچه بسیار حائز اهمیت است این است که در زمانی که درمان شکستگی دندان قدامی انجام شده باشد، بهتر است پس از درمان، کودک خود را از گاز زدن مواد غذایی سفت همچون ساندویچ، هویج، سیب، تخمه، بلال و … منع کنید.

اما در صورتی که درمان شکستگی های موجود در دندان های خلفی و دائمی اتفاق افتاده باشد، مراقبت های خاصی توسط دندانپزشک کودکان به شما توصیه می شود. مانند عدم مصرف موادغذایی چسبنده و سفت، همچون تافی، لواشک، ته دیگ و …

کلام پایانی

در نهایت ذکر این نکته ضروری است که چکاپ های منظم و در صورت نیاز تهیه رادیوگرافی های دوره ای، می تواند کمک شایان توجهی به تشخیص ترک های دندانی، شکستگی های احتمالی دندانها ( که شاید از دید والدین محترم به دور بماند ) و … نموده تا هر چه سریع تر تشخیص داده شده و اقدامات درمانی لازم صورت پذیرد.