دندان اضافه در لثه کودکان؛ علت، تشخیص و روش درمان

درمان دندان اضافه در کودکان همیشه جراحی نیست و به شیری یا دائمی بودن دندان، محل آن و اثرش بر مسیر رویش دندان‌های اصلی بستگی دارد.

دندان‌های اضافه که در اصطلاح پزشکی «دندان‌های اضافی» یا Supernumerary Teeth نامیده می‌شوند، ممکن است در هر قسمت از فک ایجاد شوند اما بیشتر در ناحیه دندان‌های جلویی فک بالا دیده می‌شوند. تشخیص به‌موقع این مشکل کمک می‌کند تا از مشکلاتی مانند تأخیر در رویش دندان دائمی، جابه‌جایی دندان‌ها یا ایجاد نامرتبی شدید جلوگیری شود.

دندان اضافه در کودکان چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

دندان اضافه در کودکان به وجود یک یا چند دندان بیشتر از تعداد طبیعی دندان‌ها گفته می‌شود. این دندان‌ها ممکن است کاملاً شبیه دندان‌های معمولی باشند یا شکل غیرطبیعی و کوچک‌تری داشته باشند. بعضی از آن‌ها از لثه بیرون می‌آیند اما برخی دیگر داخل استخوان فک باقی می‌مانند و فقط در عکس دندان مشخص می‌شوند.

علت در آمدن دندان اضافه در کودکان همیشه دلیل مشخصی ندارد، اما عوامل ژنتیکی و اختلال در روند شکل‌گیری جوانه‌های دندانی می‌توانند در ایجاد آن مؤثر باشند. در بعضی کودکان، وجود دندان اضافی بدون هیچ علامتی اتفاق می‌افتد و در معاینه‌های معمول دندانپزشکی کشف می‌شود.

بیشتر دندان‌های اضافه در فک بالا و به‌خصوص پشت دندان‌های جلویی دیده می‌شوند. این نوع دندان ممکن است مسیر رویش دندان دائمی را مسدود کند و باعث شود دندان اصلی دیرتر از زمان طبیعی ظاهر شود یا در جای نامناسبی رشد کند.

علائم وجود دندان اضافی در لثه کودکان

گاهی دندان اضافه به‌راحتی قابل مشاهده است، اما در بسیاری از موارد هیچ نشانه ظاهری ندارد. به همین دلیل، معاینه منظم دندان‌های کودکان اهمیت زیادی دارد. دندانپزشک کودکان با بررسی وضعیت رویش دندان‌ها و در صورت نیاز انجام تصویربرداری می‌تواند وجود دندان اضافی را تشخیص دهد.

برخی نشانه‌هایی که ممکن است والدین را متوجه وجود این مشکل کند عبارت‌اند از:

• تأخیر در درآمدن یکی از دندان‌های دائمی نسبت به دندان مشابه در سمت دیگر
• مشاهده یک دندان کوچک یا غیرطبیعی در کنار دندان‌های اصلی
• فاصله غیرمعمول بین دندان‌های جلویی
• تغییر مسیر رشد یا کج شدن دندان دائمی
• تورم یا برجستگی در ناحیه لثه

دندان اضافی در لثه بالا یکی از شایع‌ترین حالت‌هاست. در این شرایط ممکن است کودک هیچ دردی نداشته باشد، اما دندان اضافه به‌مرور روی نظم دندان‌های دائمی اثر بگذارد.

علت در آمدن دندان اضافه در کودکان چیست؟

رشد دندان‌ها یک فرآیند پیچیده است و عوامل مختلفی در تشکیل جوانه‌های دندانی نقش دارند. در برخی کودکان، تغییرات ژنتیکی یا اختلالات مربوط به رشد دندان می‌تواند باعث شکل‌گیری جوانه دندانی اضافی شود.

در بیشتر موارد، دندان اضافه یک مشکل مستقل است و به بیماری خاصی مرتبط نیست. با این حال، در تعداد محدودی از کودکان ممکن است همراه با برخی شرایط ژنتیکی یا مشکلات رشدی مشاهده شود. تشخیص علت دقیق معمولاً پس از بررسی وضعیت کلی کودک و معاینه تخصصی انجام می‌شود.

نوع دندان اضافه، محل قرارگیری و تأثیری که روی دندان‌های دیگر دارد، در تصمیم‌گیری برای درمان اهمیت دارد. برای مثال، دندانی که داخل فک باقی مانده اما مانع رویش دندان دائمی نشده است، ممکن است نیاز به برخورد متفاوتی نسبت به دندانی داشته باشد که مسیر رشد دندان اصلی را بسته است.

روش‌های تشخیص دندان اضافه در کودکان

تشخیص دندان اضافه معمولاً با معاینه دهان و بررسی تصاویر رادیوگرافی دندان کودک انجام می‌شود. بسیاری از دندان‌های اضافی در لثه کودکان دیده نمی‌شوند و تنها با عکس‌های دندانی می‌توان محل دقیق، اندازه و جهت رشد آن‌ها را مشخص کرد.

دندانپزشک کودکان هنگام بررسی، موارد مختلفی را ارزیابی می‌کند:

مورد بررسی	اهمیت در تصمیم درمان
محل قرارگیری دندان اضافه	مشخص می‌کند آیا روی دندان‌های دیگر فشار وارد می‌کند یا خیر
اندازه و شکل دندان	دندان‌های غیرطبیعی ممکن است احتمال ایجاد مشکل بیشتری داشته باشند
وضعیت رویش دندان دائمی	برای جلوگیری از تأخیر یا تغییر مسیر رشد بررسی می‌شود
سن کودک و مرحله رشد فک	زمان مناسب درمان را تعیین می‌کند

در بعضی کودکان، دندان اضافه بدون علامت باقی می‌ماند و تنها تحت نظر قرار می‌گیرد. در مقابل، اگر دندان باعث اختلال در رویش دندان دائمی شود، ممکن است خارج کردن آن توصیه شود.

درمان دندان های اضافه در کودکان چگونه انجام می‌شود؟

درمان دندان های اضافه در کودکان به شرایط هر کودک بستگی دارد. پس از بررسی عکس‌ها و وضعیت دندان‌های دائمی، دندانپزشک تصمیم می‌گیرد که آیا فقط پیگیری کافی است یا نیاز به خارج کردن دندان وجود دارد.

روش‌های درمانی شامل موارد زیر است:

• پیگیری و کنترل دوره‌ای: اگر دندان اضافه مشکلی ایجاد نکرده باشد، ممکن است دندانپزشک رشد آن را در فواصل مشخص بررسی کند.
• جراحی دندان اضافه در کودکان: زمانی انجام می‌شود که دندان اضافی مانع رویش دندان دائمی شده باشد، باعث جابه‌جایی دندان‌ها شود یا احتمال ایجاد مشکل در آینده وجود داشته باشد.
• درمان‌های تکمیلی ارتودنسی: در برخی کودکان پس از خارج کردن دندان اضافه، برای مرتب شدن دندان‌ها به درمان ارتودنسی نیاز است.

جراحی دندان اضافه در کودکان معمولاً با بی‌حسی یا روش‌های کنترل درد مناسب انجام می‌شود تا کودک کمترین ناراحتی را تجربه کند. زمان انجام این کار به موقعیت دندان و شرایط رشد کودک بستگی دارد و نمی‌توان برای همه کودکان یک زمان مشخص تعیین کرد.

اگر دندان اضافه در فک کودک شما تشخیص داده شده یا در عکس دندان نگرانی خاصی دیده شده است، بررسی تخصصی توسط دندانپزشک کودکان می‌تواند مسیر درمان را مشخص کند. برای دریافت مشاوره و بررسی شرایط دندان کودک، می‌توانید با مطب دکتر ماریتا شکاریان تماس بگیرید.

آیا خارج کردن دندان اضافه در کودکان همیشه لازم است؟

خیر، همه دندان‌های اضافه نیاز به جراحی ندارند. تصمیم برای خارج کردن دندان به عواملی مانند محل دندان، سن کودک، میزان تأثیر آن بر دندان‌های دائمی و احتمال ایجاد مشکل در آینده بستگی دارد.

گاهی دندان اضافه در جایی قرار گرفته که هیچ فشاری به دندان‌های دیگر وارد نمی‌کند و تنها با معاینات دوره‌ای بررسی می‌شود. اما اگر دندان باعث گیر کردن دندان دائمی، تغییر نظم دندان‌ها یا مشکلات فکی شود، خارج کردن آن می‌تواند از درمان‌های پیچیده‌تر در آینده جلوگیری کند.

مراقبت بعد از جراحی دندان اضافه در کودکان

پس از جراحی دندان اضافه، مراقبت مناسب به بهبود سریع‌تر کودک کمک می‌کند. معمولاً توصیه‌های دندانپزشک درباره تغذیه، رعایت بهداشت دهان و نحوه مراقبت از محل جراحی باید به‌دقت رعایت شود.

والدین بهتر است تا چند روز پس از جراحی، وضعیت کودک را زیر نظر داشته باشند و در صورت مشاهده علائم غیرمعمول مانند درد شدید، تورم قابل توجه یا خونریزی ادامه‌دار با دندانپزشک تماس بگیرند.

کودکان ممکن است از مراجعه یا انجام درمان دندانپزشکی احساس نگرانی داشته باشند. انتخاب دندانپزشکی که تجربه کار با کودکان دارد و بتواند ارتباط مناسبی با کودک برقرار کند، باعث می‌شود روند درمان با آرامش بیشتری انجام شود.

سوالات متداول دندان اضافه در کودکان