دندان درد در کودکان؛ چگونه درد دندان کودک را تسکین دهیم؟

دندان درد در کودکان می‌تواند به دلایل مختلفی مانند پوسیدگی دندان، رویش دندان‌های شیری یا دائمی، التهاب لثه و عفونت ایجاد شود. برای درمان دندان درد کودک، ابتدا باید علت درد مشخص شود؛ زیرا روش تسکین موقت درد با درمان اصلی آن متفاوت است. شست‌وشوی دهان با آب ولرم، تمیز کردن آرام دندان‌ها و استفاده از کمپرس سرد روی گونه می‌تواند به کاهش ناراحتی کودک کمک کند، اما در صورت تداوم درد یا وجود علائم عفونت، مراجعه به دندانپزشک ضروری است.

اگر کودک شما از دندان درد شکایت می‌کند، در ادامه با علت‌های شایع این مشکل، روش‌های خانگی بی‌خطر برای کاهش درد و زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک آشنا می‌شوید.

علت دندان درد در کودکان چیست؟

دندان درد در کودکان همیشه به معنای پوسیدگی نیست. سن کودک، محل درد، شدت آن و علائم همراه می‌توانند به تشخیص علت کمک کنند. مهم‌ترین دلایل دندان درد عبارت‌اند از:

۱. پوسیدگی دندان‌های شیری و دائمی

پوسیدگی دندان کودکان یکی از شایع‌ترین علت‌های دندان درد در کودکان است. مصرف مکرر خوراکی‌های شیرین، نوشیدنی‌های قندی و رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان می‌تواند احتمال پوسیدگی را افزایش دهد. در مراحل اولیه ممکن است کودک دردی احساس نکند، اما با پیشرفت پوسیدگی، حساسیت به غذاهای سرد و گرم یا درد هنگام جویدن ظاهر می‌شود.

اگر پوسیدگی به بخش‌های داخلی دندان برسد، ممکن است درد شدید و مداوم ایجاد شود و به درمان تخصصی نیاز داشته باشد.

۲. رویش دندان‌های شیری یا دائمی

رویش دندان در نوزادان و کودکان خردسال ممکن است با تورم و حساسیت لثه، افزایش آبریزش دهان و تمایل به جویدن وسایل همراه باشد. در کودکان بزرگ‌تر نیز رویش دندان‌های دائمی می‌تواند باعث احساس ناراحتی در لثه شود.

با این حال، درد شدید، تب بالا یا تورم قابل‌توجه را نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داد.

۳. التهاب لثه و عفونت دندان

تجمع پلاک میکروبی اطراف دندان‌ها می‌تواند باعث التهاب لثه شود. اگر پوسیدگی به عصب دندان برسد یا بافت‌های اطراف ریشه عفونی شوند، احتمال ایجاد آبسه وجود دارد. در این شرایط، کودک ممکن است علاوه بر دندان درد، با تورم لثه یا صورت، تب، بوی نامطبوع دهان و درد هنگام جویدن مواجه شود.

عفونت دندان در کودکان باید سریع بررسی شود؛ زیرا ممکن است به بافت‌های اطراف گسترش پیدا کند.

۴. ضربه به دندان

زمین خوردن، برخورد هنگام بازی یا وارد شدن ضربه به دهان ممکن است باعث ترک‌خوردگی، شکستگی یا لق شدن دندان شود. گاهی نیز دندان پس از ضربه، بدون شکستگی ظاهری درد می‌گیرد یا تغییر رنگ می‌دهد. پس از هر ضربه قابل‌توجه به دندان کودک، معاینه دندانپزشکی اهمیت دارد.

۵. گیر کردن غذا بین دندان‌ها

گاهی باقی ماندن ذرات غذا بین دندان‌ها باعث فشار، تحریک لثه و درد می‌شود. تمیز کردن آرام فضای بین دندان‌ها با نخ دندان مناسب کودک می‌تواند مشکل را برطرف کند. اگر درد ادامه پیدا کند، باید علت‌های دیگر بررسی شوند.

برای درمان دندان درد کودکان چه کنیم؟

اگر کودک شما دندان درد دارد، بهتر است اقدامات اولیه را با آرامش انجام دهید و برای پیدا کردن علت اصلی، در صورت نیاز از دندانپزشک کودکان کمک بگیرید.

۱. دهان کودک را به‌آرامی تمیز کنید

اگر کودک توانایی بیرون ریختن آب را دارد، از او بخواهید دهانش را با آب ولرم بشوید. سپس دندان‌ها را به‌آرامی مسواک بزنید تا باقی‌مانده غذا از اطراف دندان خارج شود. برای کودکان کم‌سن، از روش‌هایی که خطر بلعیدن آب یا مواد دیگر دارند استفاده نکنید.

۲. از کمپرس سرد استفاده کنید

اگر گونه کودک متورم شده یا درد پس از ضربه ایجاد شده است، می‌توانید کمپرس سرد پیچیده‌شده در پارچه را برای مدت کوتاه روی قسمت بیرونی گونه قرار دهید. یخ را مستقیماً روی پوست یا دندان نگذارید. در صورت وجود تورم صورت، کمپرس سرد جایگزین معاینه دندانپزشکی نیست.

۳. غذاهای نرم و ولرم بدهید

تا زمان مشخص شدن علت درد، غذاهای نرم و با دمای ملایم انتخاب مناسبی هستند. از دادن خوراکی‌های بسیار سرد، داغ، سفت یا شیرین که ممکن است درد را تشدید کنند، خودداری کنید.

۴. برای داروی مسکن با احتیاط عمل کنید

در صورت نیاز به مسکن، انتخاب دارو و مقدار مصرف باید با توجه به سن، وزن، وضعیت سلامت کودک و دستورالعمل دارو انجام شود. درباره مصرف استامینوفن یا ایبوپروفن با پزشک یا داروساز مشورت کنید. ایبوپروفن برای برخی کودکان، از جمله کودکان دچار کم‌آبی یا بعضی بیماری‌ها، مناسب نیست و آسپرین نباید به کودکان داده شود، مگر در شرایط خاص با تجویز پزشک.

از قرار دادن قرص آسپرین، الکل، سیر یا مواد تحریک‌کننده روی دندان و لثه کودک خودداری کنید؛ این مواد ممکن است به بافت دهان آسیب برسانند. همچنین آنتی‌بیوتیک را بدون تجویز پزشک یا دندانپزشک مصرف نکنید.

چه زمانی دندان درد کودک خطرناک است؟

برخی علائم نشان می‌دهند که کودک به ارزیابی فوری نیاز دارد. اگر دندان درد همراه با تب، تورم لثه یا صورت، خروج چرک یا درد شدید و مداوم است، در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه کنید.

در صورت دشواری تنفس یا بلع، تورم سریع صورت یا گردن، یا گسترش تورم به اطراف چشم، کودک باید فوراً به مرکز اورژانس منتقل شود. این علائم ممکن است نشان‌دهنده گسترش عفونت باشند.

حتی اگر درد با مسکن کاهش پیدا کند، بهتر است علت آن بررسی شود. کاهش درد به معنای برطرف شدن پوسیدگی یا عفونت نیست.

چگونه از دندان درد در کودکان پیشگیری کنیم؟

برای کاهش احتمال پوسیدگی و دندان درد، از رویش اولین دندان مراقبت از دهان کودک را آغاز کنید. دندان‌های کودک را روزی دو بار با مسواک مناسب و مقدار متناسب با سن از خمیردندان فلورایددار تمیز کنید. کودکان کم‌سن باید هنگام مسواک زدن تحت نظارت والدین باشند.

مصرف مکرر شیرینی، آب‌نبات و نوشیدنی‌های قندی را محدود کنید و به کودک کمک کنید عادت‌های درست بهداشتی را یاد بگیرد. معاینه‌های منظم دندانپزشکی نیز به شناسایی پوسیدگی در مراحل اولیه کمک می‌کنند؛ حتی زمانی که کودک هیچ دردی ندارد.

درمان دندان درد کودکان در دندانپزشکی چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان به علت درد و میزان آسیب دندان بستگی دارد. اگر پوسیدگی محدود باشد، دندانپزشک ممکن است با برداشتن بخش پوسیده و ترمیم دندان، مشکل را برطرف کند. در پوسیدگی‌های عمیق‌تر، بسته به وضعیت دندان شیری یا دائمی، ممکن است درمان پالپ یا عصب‌کشی لازم باشد.

در صورت وجود عفونت، دندانپزشک ابتدا وضعیت دندان و بافت‌های اطراف را ارزیابی می‌کند و بر اساس شرایط، درمان مناسب را انجام می‌دهد. گاهی حفظ دندان امکان‌پذیر نیست و کشیدن آن ضرورت پیدا می‌کند. مصرف آنتی‌بیوتیک نیز برای همه موارد دندان درد لازم نیست و تنها در شرایط مشخص تجویز می‌شود.

درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا می‌تواند از پیشرفت پوسیدگی، تشدید درد و آسیب بیشتر به دندان‌های کودک جلوگیری کند.

آیا با روش های خانگی می توان دندان درد کودکان را کاهش داد؟

خیلی از پدر مادرها سوال می پرسند که آیا توسط درمان های خانگی می توانیم دندان درد کودک را کاهش دهیم یا کنترل کنیم؟
متاسفانه جواب این سوال منفی است. زمانی که دندان به درد می افتد یعنی پوسیدگی از مینای دندان رد شده و وارد عاج یا عصب دندان شده. عاج دندان دارای رشته های عصبی است و می تواند این درد را به مغز منتقل کند. برای عصب دندان نیز به همین صورت است.
در این مواقع هیچ کاری در منزل نباید انجام شود، تنها راهکار پیشنهادی ، دادن مسکن در زمان کوتاه مدت حداکثر نصف روز است تا کودک را به دندانپزشک برسانید. در غیر این صورت پوسیدگی هیچ وقت متوقف نمی شود و می توان با رعایت بهداشت دهانی و اصول تغذیه روند پیشرفت آن را کاهش داد و امکان توقف وجود ندارد. به همین دلیل زمانی که دندان به درد می رسد باید عامل پوسیدگی را از روی دندان برداریم که این کار در خانه غیر ممکن است.

بهترین مسکن برای دندان درد کودکان

خیلی موارد در خانه ها برای کودکان به صورت خودسرانه داروهایی استفاده می شود که این دارو ها می تواند سیستم ایمنی کودک را ضعیف کند و یا بدن کودک را به یکسری دارو ها مقاوم کند. خواهش من از شما این است زمانی که کودک دچار دندان درد شده است، بدون مشورت با پزشک، به هیچ عنوان از هیچ دارویی استفاده نکنید. گاها کودکان به برخی از دارو ها حساسیت داشته و یا برای آن دندان درد فارغ از آنکه دندان عفونت داشته باشد یا خیر، مسکن های خاصی باید تجویز شود . به همین دلیل در صورت وجود درد در دندان حتما به دندانپزشک اطفال مراجعه کنید تا منشا درد دندانی تشخیص داده شود . منشا این درد ها پوسیدگی، عفونت، تورم های دندانی، زخم های لثه ای، آفت و … می تواند باشد. پس خیلی موارد زیادی است که می توانند باعث درد در دندان شوند و به تبع اینکه علت ایجادی درد چیست، روش درمانی و کنترل درد کاملا متفاوت خواهد بود.

تاکید می کنم به هیچ عنوان از دارو استفاده نکنید. زیرا ممکن است به صورت مقطعی درد را کاهش دهد و شما چند روز بعد با یک آبسه مواجه شوید . به همین دلیل در اولین فرصت پس از درد دندان در فرزندان به دندانپزشک کودکان مراجعه کنید.

جمع‌بندی

علت دندان درد در کودکان می‌تواند از رویش دندان و گیر کردن غذا تا پوسیدگی عمیق یا عفونت متغیر باشد. برای تسکین موقت درد می‌توانید دهان کودک را به‌آرامی تمیز کنید، از کمپرس سرد روی گونه کمک بگیرید و غذاهای نرم به او بدهید؛ اما درمان قطعی به تشخیص علت بستگی دارد. اگر درد شدید است، ادامه پیدا می‌کند یا با تب و تورم همراه است، مراجعه به دندانپزشک را به تعویق نیندازید.

اگر کودک شما دندان درد دارد یا برای پیشگیری از پوسیدگی به بررسی وضعیت دندان‌هایش نیاز دارید، می‌توانید برای معاینه و دریافت راهنمایی متناسب با سن کودک از دکتر ماریتا شکاریان، دندانپزشک کودکان، کمک بگیرید.