دندان قروچه در کودکان یکی از مشکلات شایع در دوران رشد بچه‌ها است که معمولاً ناشی از عوامل جسمی، عاطفی و رشدی است و در بیشتر موارد با تشخیص درست و مراقبت پزشکی قابل کنترل یا درمان است. دانستن اینکه چرا دندان قروچه رخ می‌دهد، چه علائمی دارد، علت دندان قروچه کودکان در خواب چیست و چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنید، به شما کمک می‌کند سلامت دندان‌های کودک خود را بهتر مدیریت کنید.

در ادامه تمام نکاتی را که لازم است درباره دندان قروچه و راه‌های درمان آن بدانید، با زبانی ساده و قابل فهم توضیح می‌دهیم تا تصمیم‌گیری برای شما راحت‌تر شود.

در ویدیو بالا دکتر ماریتا شکاریاتن در مورد علت دندان قروچه بچه ها در خواب صحبت می کند.

انواع دندان قروچه در کودکان

• اگر دندان قروچه در هنگام روز و بیداری کودک اتفاق بیافتد، در اصطلاح به آن Clenching می گویند.
• حال اگر این حالت در شب و هنگام خوابیدن کودک اتفاق بیافتد، به آن دندان قروچه یا Bruxism می گویند.

در حالت Bruxism والدین اظهار می کنند که هنگام دندان قروچه ی فرزند خود در خواب، صدایی متوجه نمی شوند. به همین دلیل از این عارضه در کودک خود بی اطلاع هستند.

شاید این امر صدایی به همراه نداشته باشد؛ اما با فشار آوردن دندان ها روی یکدیگر و در نظر گرفتن قدرت بالای عضلات جونده در کودکان؛ تاثیر دندان قروچه به صورت سائیدگی و حتی ترک های جزئی روی دندان های کودک، ظاهر می شوند.

حتی در مواردی که فشار دندان ها روی یکدیگر زیاد باشد، ممکن است کودک با دندان درد از خواب بیدار شود!!!

دلیل دندان قروچه کودکان

دلایل مختلفی وجود دارد که باعث ایجاد این عارضه در کودکان می‌شود. در ادامه هریک را بررسی می‌کنیم:

استرس و اضطراب

یکی از مهم‌ترین دلایل دندان قروچه کودکان، استرس‌های روزمره یا تغییرات محیطی مثل ورود به مدرسه، جابه‌جایی خانه یا تنش‌های خانوادگی است. کودکان نمی‌توانند احساسات خود را مانند بزرگسالان بیان کنند و این فشارها ممکن است به صورت دندان قروچه در خواب بروز کند.

دندان‌درآوردن در کودکان کوچک‌تر

در سنین پایین، وقتی دندان‌های شیری در حال رشد هستند، درد و فشار لثه‌ها ممکن است کودکان را به سمت ساییدن دندان‌ها سوق دهد. این نوع دندان قروچه معمولاً موقتی است و با کامل شدن رویش دندان‌ها کاهش می‌یابد.

اختلالات تنفسی در خواب

کودکانی که لوزه بزرگ، لوزه سوم یا مشکلات تنفسی دارند، ممکن است هنگام خواب دندان قروچه کنند. انسداد تنفسی یکی از علل علمی تأیید شده برای افزایش تنش عضلات فک در خواب است.

مشکلات بایت و ناهماهنگی فک

اگر دندان‌های کودک در هنگام روی هم قرار گرفتن هماهنگ نباشند یا فک‌ها ناهماهنگ باشند، احتمال دندان قروچه بیشتر می‌شود. این مشکل معمولا نیاز به ارزیابی دقیق دندانپزشک اطفال دارد.

کمبود مواد معدنی مثل آهن و منیزیم

تحقیقات نشان داده‌اند که کمبود برخی مواد معدنی در بدن می‌تواند باعث افزایش تحریک‌پذیری عضلات و در نتیجه دندان قروچه شود. آزمایش خون در موارد خاص می‌تواند به تشخیص کمک کند.

عوامل عصبی ـ عضلانی یا دارویی

برخی شرایط عصبی یا مصرف برخی داروها (در موارد نادر) نیز می‌تواند زمینه‌ساز دندان قروچه در کودکان باشد. تشخیص این موارد تنها توسط پزشک متخصص امکان‌پذیر است.

ترمیم های اشتباه دندان کودک

در حالت طبیعی هنگام بسته شدن دهان؛ برآمدگی های دندان های فک بالا، روی فرورفتگی های دندان های فک پایین چفت می شوند.

در برخی موارد ترمیم های غلط دندان های کودکان می تواند منجر به سائیدگی و دندان قروچه در آن ها شوند. حال اگر ترمیم دندان متناسب با آناتومی، فرم و حالت دندان کودک صورت نگیرد، دندان ها روی یکدیگر سائیده می شوند.

ترمیم دندان شیری، باید متناسب با ساختار و فرم دندان کودک انجام شود. دندانپزشک اطفال باید دقت کافی برای استفاده از مواد پر کننده و ترمیم کننده داشته باشد.

دندان قروچه در خواب کودکان

دندان قروچه اغلب در خواب مشاهده می‌شود، زیرا سیستم عصبی کودک در این زمان در حال پردازش فعالیت‌های روزانه است و ممکن است تنش‌ها به‌صورت فشردن یا ساییدن دندان‌ها بروز کنند. این نوع دندان قروچه ممکن است با علائمی مثل بیدار شدن مکرر، گریه در خواب یا بی‌قراری همراه باشد. توجه به الگوی خواب کودک می‌تواند در تشخیص علت دندان قروچه کودکان در خواب و درمان بسیار کمک‌کننده باشد.

علت دندان قروچه کودکان در خواب

• استرس، اضطراب و فشارهای احساسی روزانه
• مشکلات تنفسی در خواب مثل بزرگی لوزه یا لوزه سوم
• رشد دندان‌ها و دندان‌درآوردن در سنین پایین
• مشکلات بایت و ناهماهنگی دندان‌ها
• فشار عضلات فک به‌دلیل تنش عصبی یا خستگی
• کمبود برخی مواد معدنی مثل منیزیم یا آهن
• آپنه انسدادی خواب (وقفة تنفسی هنگام خواب)
• عادت‌های خواب نامنظم و بی‌کیفیت
• اختلالات عصبی ـ عضلانی (نادر اما ممکن)
• واکنش به برخی داروها یا محرک‌های عصبی
• کافئین یا خوراکی‌های انرژی‌زا در ساعات عصر

علائم دندان قروچه در کودکان

از علائم و نشانه های مشهود دندان قروچه می توان به موارد مهم زیر اشاره نمود:

1. صدای ساییده شدن دندان‌ها هنگام خواب
2. ترک یا ساییدگی سطح دندان‌ها
3. درد صبحگاهی در فک یا صورت
4. سردردهای صبحگاهی
5. حساسیت دندان‌ها به سرما
6. جویدن ناخن یا فشار دادن فک در روز

عوارض ناشی از دندان قروچه در کودکان

در این قسمت به بررسی مشکل و عارضه ی نامطلوب ناشی از دندان قروچه در کودکان پرداخته ایم:

• مشکلات فکی در کودک

دندان قروچه (چه در طول روز و چه در طول شب) می تواند مفصل گیجگاهی_فکی (که درصورت تمام انسان ها از کوچک تا بزرگ وجود دارد) را تحت تاثیر قرار دهد.

فکر کنید دندان قروچه که می تواند روی دندان که “بافتی سخت و منسجم است”، ترک و یا شکستگی ایجاد کند، پس روی مفصل گیجگاهی_فکی که “منعطف و نرم تر است”، عوارض ناگوار تری به جای می گذارد. گاها این آسیب ها به گونه ای است که قابل جبران نمی باشند و تا آخر عمر همراه کودک باقی می مانند!

تاثیر مشکلات روحی در ایجاد دندان قروچه

امروزه به دلیل مشغله زیاد والدین، فرزندان به سمت بازی های رایانه ای و مجازی روی آورده اند. انجام بازی های هیجانی و جنگی می تواند روح و روان کودکان را تحت تاثیر قرار دهند.

• گاها تاثیرات منفی روحی و روانی این بازی ها، منجر به دندان قروچه در کودکان می شود.

این تاثیرات منفی در سنین بزرگسالی به صورت های مختلفی اعم از: شب ادراری، مکیدن انگشت، جویدن ناخن، رفتارهای پرخاشگرانه و… ظهور می یابند.

پیشنهاد من به والدین عزیز

برای جلوگیری از عوارض روحی و روانی بازی های کامپیوتری و هیجانات کاذب در کودکان، لازم است روزانه حدود 1 تا 2 ساعت کودکان فعالیت های فیزیکی و پر انرژی (ترجیحا در مکان های بازی مثل: حیاط یا پارک) داشته باشند و از بازی های رایانه ای فاصله بگیرند.

زمانی که کودک بازی های فکری رایانه ای انجام می دهد، ذهن او در هنگام خوابیدن نیز درگیر خواهد بود و این امر می تواند منجر به دندان قروچه ی کودک به هنگام خواب شود.

همچنین کودکان را می توانید به سمت بازی های فکری (تایید شده از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)، کاردستی، نقاشی، قصه گویی و… سوق دهید تا در طول روز فعالیت های سودمندی داشته باشند. هرگز کودکان خود را به صورت مستقیم از بازی های یارانه ای منع نکنید. بلکه برای این فعالیت محدوده ی زمانی مشخص تعیین کنید. (به طور مثال روزانه مدت زمان نیم ساعت را برای فعالیت های مجازی و رایانه ای فرزند خود، تعیین نمایید.)

باور اشتباه والدین در مورد دندان قروچه

خیلی از والدین هنگامی که متوجه دندان قروچه در کودک خود می شوند، گمان می کنند که دندان قروچه در کودکانی که دندان شیری دارند؛ نمی تواند آسیب ناگواری برای دلبند آن ها ایجاد کند.

این باور نادرست است!!! اگر از آسیب های دندان های شیری نیز عبور کنیم، نمی توانیم از آسیب های جدی و غیرقابل جبران مفصل گیجگاهی_فکی ناشی از دندان قروچه در کودکان، چشم پوشی کنیم!!!

• زیرا این مفصل قابل جایگزین شدن نیست و آسیب های وارد شده به آن می تواند کودک را متحمل عوارض نامطلوبی سازد.
• اگر عادت دندان قروچه در سنین پایین درمان و برطرف نشود، می تواند منجر به سائیدگی و تخریب دندان های دائمی کودک در سنین بالاتر شود.

درمان دندان قروچه در کودکان

این عارضه را می‌توان با روش‌های مختلفی درمان کرد از جمله:

درمان علت زمینه‌ای

درمان دندان قروچه زمانی مؤثر است که علت اصلی پیدا و برطرف شود. برای مثال اگر مشکل از اضطراب باشد، باید روی آرام‌سازی کودک کار شود. اگر فرد مشکل تنفسی دارد، لوزه یا آلرژی باید درمان شود.

استفاده از گارد دندانی (Night Guard)

یکی از مهم ترین راهکار های موثر در درمان دندان قروچه در کودکان و کاهش عوارض ناشی از آن، استفاده از Night guard می باشد. (اگر کودک شما در طول روز هم دندان قروچه دارد، لازم است از این محافظ در طول روز نیز استفاده شود.)

برای Adapt شدن نایت گارد روی دندان های کودکان، لازم است نیم ساعت قبل از خواب این محافظ داخل دهان کودک و روی دندان های او قرار گرفته شود. شما عزیزان می توانید از بهترین دندانپزشک اطفال در تهران، اطلاعات لازم برای چگونگی استفاده از نایت گارد و مدت زمان استفاده از آن را کسب نمایید.

هدف استفاده از Night guard

• هدف کوتاه مدت:

هدف اصلی استفاده از نایت گارد، محافظت دندان ها هنگام دندان قروچه می باشد. در این حالت احتمال پریدگی لبه های دندانی و یا شکستگی و ترک برداشتن آن ها، به میزان چشمگیری کاهش می یابد.

لازم به ذکر است به دنبال کاهش عوارض مذکور با استفاده از نایت گارد، می توان از آسیب های مفصل گیجگاهی_فکی در کودک نیز پیشگیری نمود.

• هدف بلند مدت:

با استفاده از نایت گارد در سنین پایین تر (متناسب با شدت دندان قروچه در کودک و صلاحدید دندانپزشک اطفال)، این عادت ناپسند دهانی_دندانی از کودک گرفته می شود.

اصلاح مشکلات بایت یا ناهماهنگی فک

اگر علت دندان قروچه مشکلات بایت باشد، اصلاح آن می‌تواند رفتار را تا حد زیادی کاهش دهد. گاهی نیاز به درمان‌هایی مثل ارتودنسی وجود دارد تا تماس دندان‌ها در جای درست قرار گیرد.

در ویدیو بالا دکتر ماریتا شکاریاتن در مورد درمان دندان قروچه کودکان صحبت می کند.

درمان‌های رفتاری و آرام‌سازی

کاهش تنش قبل از خواب، حمام آب گرم، قصه‌خوانی، ماساژ صورت و ایجاد یک محیط خواب آرام می‌تواند به کاهش دندان قروچه کمک کند. این روش‌ها به کاهش فعالیت عصبی ـ عضلانی کودک کمک می‌کند.

مراقبت‌های خانگی

در کنار درمان تخصصی، شما می‌توانید با اقداماتی مانند محدود کردن مصرف قند، ایجاد برنامه خواب منظم، استفاده از کمپرس گرم روی فک و آموزش تنفس صحیح، علائم دندان قروچه را کاهش دهید. این مراقبت‌ها به کودک کمک می‌کند فشار فکی کمتری داشته باشد.

توصیه نهایی

برای درمان دندان قروچه در کودکان ابتدا به اصلاح سبک زندگی آن ها کمک کنید. فعالیت های پر تحرک و پر انرژی را جایگزین بازی های رایانه ای و هیجانی کاذب، کنید.

سعی کنید کودکان را از محیط های پرتنش و پر استرس دور کنید. کاهش استرس و هیجان کاذب در کودکان جزء عوامل مهم و بسیار موثر در درمان دندان قروچه و کنترل عوارض ناشی از آن، هستند.

همچنین برای کاهش آسیب های ناشی از دندان قروچه، لازم است از Night guard استفاده نمایید. نایت گارد نه تنها باعث جلوگیری از آسیب هایی مانند: لب پریدگی و شکستگی دندان ها می شود بلکه در بلند مدت می تواند عادت نامطلوب دندان قروچه را از کودک بگیرد.

برای اطمینان از اینکه دندان قروچه فرزندتان باعث آسیب به دندان‌ها یا خواب او نشود، بهترین کار مراجعه به دندانپزشک متخصص اطفال است.
در صورت مشاهده علائم مداوم، می‌توانید برای بررسی دقیق و دریافت بهترین روش درمان، نوبت ویزیت کودک خود را رزرو کنید.

رزرو نوبت و تماس با دکتر ماریتا شکاریان، دندانپزشک کودک